Paul Geerts: de zorgvuldig gekozen erfgenaam

Van alle medewerkers had Paul Geerts de langste en meest intensieve opleiding gekregen. Hij trad in 1968 in dienst bij Studio Vandersteen en werkte jarenlang letterlijk aan de zijde van de meester. Vandersteen liet hem niet alleen tekenen, maar leerde hem ook hoe een Suske en Wiske-verhaal moest worden opgebouwd: het ritme van een avontuur, de balans tussen humor en spanning, de manier waarop Lambik zich moest gedragen en zelfs hoe een pagina "ademde". Geerts vertelde later dat Vandersteen hem voortdurend corrigeerde, niet om hem af te remmen, maar om ervoor te zorgen dat hij de logica achter de reeks begreep.

Toen Geerts in de jaren zeventig geleidelijk de dagelijkse productie overnam, merkten veel lezers nauwelijks dat de tekenpen was doorgegeven. Dat was misschien wel het grootste compliment dat hij kon krijgen. Zijn albums voelden aan als een natuurlijke voortzetting van het werk van Vandersteen.

Na 1990 werd Geerts feitelijk de artistieke bewaker van de reeks. Hij kende niet alleen de personages, maar ook de ongeschreven regels van het universum. Voor veel fans ís de periode-Geerts nog steeds de laatste fase waarin de geest van Willy Vandersteen volledig voelbaar is.

Een veranderende markt

Aan het einde van de jaren negentig veranderde de stripwereld ingrijpend. De oplages van traditionele stripalbums daalden, kinderen kregen steeds meer concurrentie van computerspellen, televisie en internet, en uitgevers vroegen zich af hoe klassieke reeksen aantrekkelijk konden blijven voor een nieuwe generatie.

Volgens Paul Geerts kreeg de familie Vandersteen via de uitgever te horen dat Suske en Wiske "oubollig" dreigde te worden. Rond 2000 werd hij uitgenodigd voor een bespreking bij de notaris die het testament van Willy Vandersteen beheerde. Geerts beschreef later hoe hij tijdens die bijeenkomst stevige kritiek kreeg op het album waaraan hij werkte (Volle Maan) en dat hem werd meegedeeld dat hij met onmiddellijke ingang niet langer aan de hoofdreeks mocht werken. Hij bleef daarna nog enige tijd aan de studio verbonden en werkte ook nog aan enkele verhalen, maar zijn positie was wezenlijk veranderd. Andere betrokkenen beschrijven deze overgang minder abrupt, wat illustreert hoe verschillend deze periode wordt herinnerd.

Juist die nuance is belangrijk. Er bestaat geen algemeen aanvaarde lezing van de gebeurtenissen. Vrijwel alle betrokkenen erkennen dat de overgang moeilijk verliep, maar verschillen van mening over de oorzaken en de verantwoordelijkheid.

Marc Verhaegen: de talentvolle vernieuwer

Marc Verhaegen kwam eind jaren tachtig bij Studio Vandersteen werken. Zijn tekentalent stond nauwelijks ter discussie. Hij beheerste de klassieke Vandersteen-stijl uitstekend, maar had ook een duidelijke eigen visie. Waar Geerts vooral de traditie wilde bewaken, zag Verhaegen mogelijkheden om de reeks inhoudelijk en visueel te vernieuwen.

Toen hij in 2002 officieel de leiding over de tekeningen kreeg, stond hij voor een bijna onmogelijke opdracht. Hij moest een van de bekendste stripreeksen van Europa moderniseren zonder de bestaande lezers van zich te vervreemden.

Dat leidde tot keuzes die onmiddellijk opvielen. Wiske kreeg modernere kleding, waaronder het inmiddels beruchte korte rokje en naveltruitje. Ook de dialogen en thema's werden eigentijdser. Voor een deel van het publiek was dat een noodzakelijke verjonging, maar veel trouwe lezers ervoeren het als een breuk met de vertrouwde sfeer. De discussie over Wiskes uiterlijk werd een symbool van een veel fundamenteler debat: moest Suske en Wiske een tijdloos klassiek familie-avontuur blijven, of moest de reeks zich nadrukkelijk aanpassen aan de eenentwintigste eeuw?

De breuk achter de schermen

Het conflict dat uiteindelijk tot Verhaegens vertrek leidde, ging echter veel dieper dan kleding of moderne verhalen.

Volgens Paul Geerts ontstonden binnen de studio spanningen over de manier van samenwerken. Hij verklaarde later dat hij tijdens zijn eigen periode nog corrigerend kon optreden, maar dat Verhaegen na diens vertrek steeds meer ruimte kreeg om zelfstandig koers te bepalen. Geerts suggereerde bovendien dat verschillende medewerkers moeite hadden met die samenwerking. Dat is zijn persoonlijke lezing; Verhaegen heeft die voorstelling van zaken niet onderschreven.

De relatie tussen Verhaegen en de familie Vandersteen verslechterde vervolgens snel. Daarbij speelde niet alleen de artistieke richting een rol, maar ook de vraag wie uiteindelijk het laatste woord had over de toekomst van de reeks. De erven beschouwden zichzelf als bewakers van Willy Vandersteens nalatenschap, terwijl Verhaegen zich in toenemende mate als een zelfstandig auteur zag die de reeks moest kunnen laten evolueren. Dat spanningsveld bleek moeilijk te overbruggen.

De Holocaust-kwestie

Een bijzonder gevoelig onderdeel van het conflict betrof een verhaalconcept waarin de Holocaust en de Tweede Wereldoorlog een prominente plaats kregen. Volgens latere reconstructies wilde Verhaegen laten zien dat Suske en Wiske ook zware historische onderwerpen kon behandelen. De familie Vandersteen verzette zich daartegen. Niet alleen omdat zij de thematiek te zwaar vond voor de reeks, maar ook omdat verwijzingen naar de oorlog onvermijdelijk vragen opriepen over Willy Vandersteens eigen oorlogsjaren, toen hij – zoals meer Belgische stripmakers – publiceerde in kranten die tijdens de bezetting waren blijven verschijnen. Hoewel daarover historisch veel nuance bestaat, wilde de familie voorkomen dat de reputatie van Vandersteen opnieuw onderwerp van discussie zou worden.

Voor Verhaegen was dat een creatieve beperking. Voor de familie was het een kwestie van het beschermen van de identiteit van de reeks én van Willy Vandersteen zelf.

Het ontslag

In 2005 kwam het definitief tot een breuk. Verhaegen verliet Studio Vandersteen na een ernstig conflict. Over de precieze aanleiding lopen de lezingen nog altijd uiteen. Ronald Grossey, auteur van het omvangrijke boek Studio Vandersteen, spreekt daarom treffend over "de verschillende waarheden". In interviews benadrukt hij dat vrijwel iedere betrokkene een eigen versie van de gebeurtenissen heeft en dat geen daarvan volledig als dé waarheid kan worden beschouwd.

Verhaegen zelf heeft zijn ervaringen later op indirecte wijze verwerkt in de graphic novel Het beest is los. Hoewel het boek fictie is, zijn de overeenkomsten met zijn periode bij Studio Vandersteen volgens veel lezers duidelijk herkenbaar. In interviews heeft hij bevestigd dat persoonlijke ervaringen een belangrijke inspiratiebron vormden.

Luc Morjaeu en de terugkeer naar rust

Na het vertrek van Verhaegen kreeg Luc Morjaeu de leiding over het tekenwerk. Zijn opdracht was in zekere zin het tegenovergestelde van die van zijn voorganger. Niet vernieuwen, maar stabiliseren. Onder zijn leiding keerde de reeks terug naar een klassiekere uitstraling, terwijl scenarist Peter Van Gucht voorzichtig eigentijdse onderwerpen bleef introduceren.

Die koers bleek succesvol. Grote interne conflicten verdwenen uit de publiciteit en de reeks vond opnieuw een evenwicht tussen traditie en vernieuwing.

Een conflict dat meer was dan een persoonlijk meningsverschil

Achteraf bezien ging de strijd binnen Studio Vandersteen niet uitsluitend over personen. Het was vooral een botsing tussen twee opvattingen over cultureel erfgoed.

De ene visie stelde dat Suske en Wiske een nationaal stripmonument was waarvan de identiteit zorgvuldig bewaakt moest worden. Veranderingen moesten beperkt blijven, zodat nieuwe albums naadloos aansloten bij het werk van Willy Vandersteen.

De andere visie zag de reeks juist als een levend medium. Volgens die gedachte moest een strip die relevant wilde blijven zich durven aanpassen aan nieuwe generaties, ook als dat betekende dat personages, thema's en vertelvormen veranderden.

Die spanning is niet uniek voor Suske en Wiske. Vergelijkbare discussies hebben zich voorgedaan rond Kuifje, Asterix en De Smurfen. Het bijzondere is dat de gebeurtenissen bij Studio Vandersteen jarenlang grotendeels achter gesloten deuren bleven. Pas door latere interviews, podcasts en het onderzoek van Ronald Grossey werd duidelijk hoe ingrijpend de overgangsperiode na 1990 werkelijk was.

 

Meer dan tachtig jaar nadat Willy Vandersteen de eerste stroken van Rikki en Wiske tekende, leven zijn personages nog altijd voort. Generaties lezers hebben Suske, Wiske, Lambik, Jerom, tante Sidonia en Professor Barabas in hun hart gesloten. Kinderen ontdekten dankzij hen de wereld van geschiedenis, mythologie en avontuur, terwijl volwassenen bij een herlezing vaak verrassend veel nieuwe details, woordgrappen en historische verwijzingen ontdekken.

Dat is misschien wel de grootste kracht van Suske en Wiske. Het is een stripreeks die met haar lezers meegroeit. Waar een kind vooral geniet van de spanning en de humor, ziet een volwassen lezer de zorgvuldige historische research, de subtiele maatschappijkritiek en het vakmanschap waarmee Willy Vandersteen en zijn opvolgers hun verhalen hebben opgebouwd.

Sla dus weer eens een album open. Lees een verhaal dat je al jaren niet meer hebt gelezen of ontdek juist een avontuur dat je nog nooit bent tegengekomen. Grote kans dat je opnieuw wordt meegesleept naar een verborgen kasteel, een vergeten beschaving of een verre toekomst, waar Lambik weer eens in de problemen raakt, Jerom de onmogelijkste obstakels overwint en Suske en Wiske bewijzen dat nieuwsgierigheid, moed en vriendschap tijdloos zijn.

Want zoals Willy Vandersteen ooit zelf liet zien: een goed stripverhaal eindigt nooit echt. Zodra het album dichtgaat, begint de zin om het volgende avontuur open te slaan.

 

Voor verzamelaars en liefhebbers is er een ruime keuze aan tweedehands Suske en Wiske-albums verkrijgbaar op onze website.  Iedere titel wordt zorgvuldig beschreven, zodat je weet welke staat je kunt verwachten: Stripboekenhuis.nl